Τεκμήρια από τον έντυπο Τύπο τόσο της Λέσβου όσο και της υπόλοιπης Ελλάδας αποτελούν τα βασικά εκθέματα της έκθεσης “Άδειες κορνίζες” του λαϊκού ζωγράφου της Λέσβου, Θεόφιλου Χατζημιχαήλ που πραγματοποιείται μέχρι τις 13 Ιουνίου στο Μουσείο Ελευθεριάδη Tériade στη Μυτιλήνη, καθημερινά από τις 9 το πρωί μέχρι τις 5 το απόγευμα, εκτός Δευτέρας. Ανάμεσα στα τεκμήρια εκτίθενται αποσπάσματα από τον τοπικό έντυπο Τύπο και συγκεκριμένα την ιστορική εφημερίδα “Δημοκράτης”.
Καταγωγή
Συγκεκριμένα, τα αποσπάσματα από την εφημερίδα του νησιού μας μπορεί να τα διαβάσει το κοινό στο πρώτο επεισόδιο της έκθεσης, εκεί όπου αναφέρεται η καταγωγή του λαϊκού μας ζωγράφου. «Όλες οι απόψεις είναι δεκτές και όλα τα κείμενα που καταγράφουν διχογνωμίες τα παρουσιάζουμε στην έκθεσή μας», τονίζει η αρχαιολόγος και μεταπτυχιακή φοιτήτρια του Τμήματος Μουσειολογίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, Νικολέτα Κουλογεωργίου.
Αποσπάσματα
Επίσης, εξηγεί ότι από δημοσίευμα του “Δημοκράτη” προκύπτει ότι «Με στοιχεία που βασίζονται σε δημόσια έγγραφα, ο ζωγράφος γεννήθηκε στις Κυδωνίες (Αϊβαλί) το 1871 (βάσει του Μητρώου Αρρένων του Δήμου Μυτιλήνης, της Νομαρχίας και του Στρατολογικού Γραφείου). (Κοντούλης Ο., «Δημοκράτης», 8 & 11.04.1996).
Σε άλλο δημοσίευμα αναφέρεται ότι ο Θεόφιλος είχε δίδυμο αδερφό. «Ο Σταύρος έχει την αυτή χρονολογία γέννησης με τον Θεόφιλο!! Άρα είναι διδυμάρια», σημειώνεται στο ίδιο απόσπασμα (Κοντούλης Ο., «Δημοκράτης», 8 & 11.04.1996).
Σε ένα άλλο σημείο διευκρινίζεται η επωνυμία του. «Τον τίτλο Χατζής απέκτησε ο αδερφός του Μιχαήλ όταν άντρας πια μεταναστεύσας εις Αίγυπτον, αφού πέρασε τους Αγίους Τόπους πήρε το προσωνύμιο Χατζής. Κι έτσι ο Θεόφιλος με το παραλοϊσμένο μυαλό του κοντά στις εθνικιστικές τάσεις έδωσε διάσταση θρησκευτικής εκλεκτικότητας, την κατοχή του τίτλου. Και μετάλλαξε το επίθετο Κεφάλας σε Χατζημιχαήλ», (Κοντούλης Ο., «Δημοκράτης», 8 & 11.04.1996).
Δραστηριότητα
Η αρχαιολόγος, Βασιλική Γεροθόδωρου ανέφερε ότι στο τέλος της έκθεσης υπάρχει μια δραστηριότητα που επιτρέπει τους θεατές να συμμετέχουν, επιλέγοντας χρώμα αυτοκόλλητου για το πώς αντιλαμβάνονται την προσωπικότητα του Θεόφιλου, για να το κολλήσουν πάνω σε σχέδιο στον τοίχο. «Στόχος της έκθεσης είναι να συμμετέχει στην έκθεση και να γίνει συνδημιουργός της έκθεσης», προσθέτει η Β. Γεροθόδωρου.
Στο τέλος της έκθεσης, ο κάθε θεατής διαμορφώνει τη δική του εντύπωση για το ποιος τελικά ήταν ο Θεόφιλος. Οι άδειες κορνίζες συμβολίζουν την ευχέρεια του κοινού να τον τοποθετήσει με τον τρόπο που πιστεύει ότι τον χαρακτηρίζει.
Ταυτότητα
Ερωτηθείσα για το τι ξεχωριστό προκύπτει από την έρευνα του μεταπτυχιακού Τμήματος Μουσειολογίας για τον χαρακτήρα του Θεόφιλου, η Καθηγήτρια Μουσειακής Θεωρίας και Εκθεσιακού Σχεδιασμού στο Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας Αιγαίου του Πανεπιστημίου Αιγαίου, Νάσια Χουρμουζιάδη απαντά ότι «δεν ξέρουμε ούτε τι σκεφτόταν, ούτε τι ήθελε, ούτε πώς ένιωθε τον εαυτό του μέσα στον κοινωνικό του περίγυρο. Αυτό που ξέρουμε είναι όλο κατασκευασμένο από αυτούς που ασχολήθηκαν με αυτόν. Αυτοί που τον περιφρόνησαν, αυτοί που τον ανέδειξαν, αυτοί που τον έκαναν μουσειακό έκθεμα, αυτοί που τον πουλάνε στις δημοπρασίες. Οπότε είναι μια ευκαιρία να σκεφτούμε όχι μόνο το έργο ενός καλλιτέχνη, αλλά και την προσωπικότητά του, το πώς κατασκευάζεται, το πώς περιθωριοποιείται, το πώς ηρωποιείται. Και αυτό δεν αφορά μόνο τον Θεόφιλο, αλλά τις σχέσεις μας με τους καλλιτέχνες και τους ανθρώπους γύρω μας», προσθέτει.
Ερεθίσματα
«Η έκθεση δίνει τα ερεθίσματα για να βγάλουμε τα δικά μας συμπεράσματα. Πρόκειται για ερεθίσματα που είναι ντοκουμέντα και όχι απλά αφηγήματα. Οπότε έχουμε την ευκαιρία να αποκτήσουμε τη δική μας εικόνα για τον Θεόφιλο», συμπληρώνει η Αντιδήμαρχος Πολιτισμού, Εριφύλης Χιωτέλλη. «Είναι κέρδος για τον τόπο μας η συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, καθώς αναδεικνύουμε τον πολιτιστικό μας πλούτο που είναι μοναδικός, σημαντικός και αξίζει να γίνεται γνωστός σε όλο τον κόσμο», συμπληρώνει.
Ερώτημα
Το κύριο ερευνητικό ερώτημα της έκθεσης είναι πώς σήμερα αντικρίζουμε αυτή τη μεγάλη μορφή και στην πραγματικότητα είναι τα έργα ή η ζωή του, εξηγεί η ιστορικός, Μαρίνα Αντωνόπουλου, ενώ ο αρχαιολόγος – εκπαιδευτικός σχεδιαστής, Νίκος Νεοφώτιστος θεωρεί ότι ο Θεόφιλος ήταν ένας χαλαρός τύπος!
«Το έργο δεν μπορεί να χαρακτηρίζει υποχρεωτικά κάποιον, μπορεί να σταθεί και σαν προσωπικότητα μόνος του», απαντά ο Ν. Νεοφώτιστος στο ερώτημα για το πώς αντιλαμβάνεται τον Θεόφιλο. «Σίγουρα μια πολύ ενδιαφέρουσα μορφή. Για μένα είναι μια ιστορική μορφή, καθώς καθόρισε πάρα πολύ τη γενιά του 1930, όπως τον Οδυσσέα Ελύτη, τον Γιώργο Σεφέρη και άλλους δημιουργούς», απαντά από την πλευρά της η Μ. Αντωνόπουλου.
Τα εγκαίνια της έκθεσης πραγματοποιήθηκαν το περασμένο Σάββατο στις 7:30 το απόγευμα στο Μουσείο Ελευθεριάδη στη Μυτιλήνη, παρουσία του Δημάρχου Μυτιλήνης, Παναγιώτη Χριστόφα και πλήθος κόσμου που απόλαυσε αυτή την κυκλική ιστορική, καλλιτεχνική διαδρομή του λαϊκού μας ζωγράφου. Φέτος, είναι η πρώτη φορά που η έκθεση διοργανώνεται με το Πανεπιστήμιο Αιγαίου και τον Δήμο Μυτιλήνης. Η έκθεση έχει διάρκεια μέχρι τις 13 Ιουνίου.
